Tensip zaptı nedir, hazırlandı ne demek: içeriği, süreler ve UYAP'ta nerede görülür

"Tensip" eski bir kelimedir. Türk Dil Kurumu sözlüğü onu "yaraştırma" karşılığıyla, eskimiş olarak verir; "zabıt" kelimesinin karşılığı ise "tutanak"tır. Kanun dilinde fiil hâli hâlâ kullanılır: Tebligat Kanunu m.7, tebliğin hangi vasıtayla yapılacağının mahkeme reisi, hâkim ya da tebliği yaptıracak merci tarafından "tensip edilir" diye yazar. Kısacası tensip zaptı, hâkimin dosyada yapılacak işleri belirleyip yazdığı tutanaktır.

Uygulamada tensip zaptı, dava açıldıktan sonra hâkimin dosya için verdiği ilk ara kararları toplar: dilekçelerin karşı tarafa tebliği, tarafların delillerini sunması, avans ve ön inceleme gibi konular. Bundan sonraki her aşamada mahkeme ayrı ara kararlar verir; tensip zaptı yalnız başlangıçtaki yol haritasıdır.

Aynı belgeye "tensip tutanağı" da denir. Resmî metinlerde kullanılan ad "tensip tutanağı"dır; "tensip zaptı" daha çok konuşma dilinde ve avukatlar arasında yaygındır.

UYAP'ta dosyanın safahatında (işlem geçmişinde) "Tensip zaptı hazırlandı" gibi bir kayıt görülür. Bu kayıt, hâkimin dosya için tensip tutanağını düzenlediğini gösterir. Kaydın resmî bir tanımı yoktur; bu kullanım avukatlık bürolarının yayınlarına dayanır.

Yönetmeliğin 200. maddesine göre tensip tutanağı davanın açılmasından sonra, dilekçeler aşamasının başında düzenlenir. Yani kayıt görüldüğünde dava açılmıştır ve mahkeme ilk ara kararlarını yazmıştır: dilekçelerin tebliği, delillerin sunulması, avans gibi konular.

Kaydın yanında ön inceleme ya da duruşma günü görünmeyebilir. Yönetmelik, ön inceleme duruşmasının tarihinin dilekçeler tamamlandıktan sonra belirlenebileceğini söyler; bu yüzden tensip zaptında duruşma günü olmaması tek başına bir eksiklik anlamına gelmez.

Tutanağın kendisi dosyanın evrak listesinde bulunur. Hangi kararların yazıldığını görmek için evrakı açıp okumak gerekir; nerede bulunacağı aşağıdaki "Tensip zaptı UYAP'ta nerede" bölümünde anlatılıyor.

Safahat kayıtlarının ne olduğunu ayrı bir rehberde anlattık: Safahat nedir

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) mevzuat.gov.tr'deki güncel metninde "tensip" kelimesi geçmez; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nda (CMK) da geçmez. Tensip tutanağının dayanağı, Bakanlığın "Bölge Adliye ve Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdarî ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik"idir. Yönetmelik 6 Ağustos 2015 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı ve dayanakları arasında HMK ile CMK sayılır.

Yönetmeliğin 200. maddesine göre davanın açılmasından sonra, dilekçeler aşamasının başında her dosya için bir tensip tutanağı düzenlenir ve tutanakta yer alacak hususlar hâkimin takdirindedir. Maddenin ikinci fıkrası, tutanağın düzenlenmesinden sonra ilgili her aşamada gerekli kararların verileceğini söyler.

Tensip tutanağının işlediği konular ise HMK'da düzenlidir. HMK m.137'ye göre dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra ön inceleme yapılır; mahkeme bu aşamada dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, uyuşmazlık konularını belirler ve delillerin toplanması için gereken işlemleri yapar. HMK m.138'e göre mahkeme önce dava şartları ve ilk itirazlar hakkında dosya üzerinden karar verir. HMK m.139 ön inceleme için duruşma günü tespit edilip taraflara bildirilmesini, m.140 da ön inceleme duruşmasını düzenler.

Dava şartları HMK m.114'te sayılır. Bunlardan biri, davacının yatırması gereken gider avansının yatırılmış olmasıdır. HMK m.115'e göre mahkeme dava şartlarını davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır; noksanlık giderilebilecekse bunun için kesin süre verir.

Yönetmelik m.200, tutanağın başına mahkemenin adı, hâkim ve zabıt kâtibinin adları ve sicil numaraları, tarafların kimlikleri ve T.C. kimlik numaraları, varsa kanuni temsilci ve vekillerin adları ve adresleri yazıldıktan sonra şu hususlara yer verilebileceğini sayar:

• Dava dilekçesinin HMK m.119'daki unsurları taşıyıp taşımadığı, eksiklik varsa ne işlem yapıldığı.
• Davanın türü ve tabi olduğu yargılama usulü (yazılı ya da basit yargılama usulü gibi).
• Karşılıklı dilekçelerin ve eklerinin tebliği.
• Tarafların delil olarak gösterdikleri belgeleri dilekçelerine eklemeleri ve başka yerden getirilecek belgeler için gerekli bilgiyi vermeleri; davacının delilleri için gider avansının kullanılacağı, davalının gerekiyorsa delil avansını yatırması ve bunlar yapılmazsa sonuçları.
• Dilekçeler tamamlandıktan sonra ön incelemenin duruşmalı yapılıp yapılmayacağına karar verileceği ve duruşma tarihinin ne zaman belirleneceği.
• Yargılamaya devam edilirse tahkikat duruşması için gün verileceği.
• Dosyanın durumuna göre gerek görülen diğer hususlar.

Liste sınırlı değildir ve madde "yer verilebilir" der. Bu yüzden her mahkemenin tensip zaptı aynı görünmez. Bilirkişi incelemesi, keşif ya da başka kurumlara müzekkere yazılması gibi işler maddede ayrıca sayılmaz; hâkim gerek görürse son bentteki "diğer hususlar" kapsamında tutanağa yazabilir ya da sonraki ara kararlarda karar verir.

Avansla ilgili iki hüküm sık karşınıza çıkar. HMK m.120'ye göre gider avansının yetersiz olduğu dava sırasında anlaşılırsa davacıya eksikliği tamamlaması için iki haftalık kesin süre verilir. HMK m.324'e göre taraflardan her biri ikamesini istediği delil için mahkemenin belirlediği avansı verilen kesin süre içinde yatırmak zorundadır; yatırılmazsa ve karşı taraf da yatırmazsa o delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır.

Yönetmelik m.200/2'ye göre tutanak düzenlendikten sonra her aşamada gerekli kararlar ayrıca verilir. Yazılı yargılama usulünde HMK'nın öngördüğü sıra şöyledir:

• HMK m.122: Dava dilekçesi mahkeme tarafından davalıya tebliğ edilir; davalının iki hafta içinde davaya cevap verebileceği tebliğ zarfında gösterilir.
• HMK m.127: Cevap süresi, dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki haftadır.
• HMK m.136: Davacı, cevap dilekçesinin kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde cevaba cevap dilekçesi; davalı da bunun tebliğinden itibaren iki hafta içinde ikinci cevap dilekçesi verebilir.
• HMK m.137 ve m.138: Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra ön inceleme yapılır; mahkeme önce dava şartları ve ilk itirazlar hakkında dosya üzerinden karar verir.
• HMK m.139 ve m.140: Ön inceleme için duruşma günü belirlenip taraflara bildirilir ve ön inceleme duruşması yapılır.
• Yönetmelik m.200: Yargılamaya devam edilirse tahkikat duruşması için gün verilir.

Basit yargılama usulünde dilekçe aşaması daha kısadır. HMK m.317'ye göre cevap süresi yine dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır, ama taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi veremez. Davanın hangi usule tabi olduğu tensip zaptında yazabilir (yönetmelik m.200).

Bu bölüm hukuki tavsiye değildir; yalnız kanunun davalı hakkında ne söylediğini aktarır. HMK'da cevap süresi tensip zaptına değil, dava dilekçesinin davalıya tebliğine bağlanır (HMK m.127).

Tensip zaptında davalıya ayrıca delil avansı yatırma ya da belge sunma gibi işler için süre verilmiş olabilir. Bu sürelerin nasıl işlediği ve kesin sayılıp sayılmadığı aşağıdaki süreler bölümündeki HMK m.90 ile m.95 arasındaki hükümlere bağlıdır.

Tensip zaptında verilen sürelerin nasıl işlediği HMK'nın süre hükümlerine bağlıdır. İlgili maddeler şöyle:

Hâkimin verdiği sürenin kesin sayılması için HMK m.94/2 belirli şartlar arar: hâkim kesin süreye konu olan işlemi "hiçbir duraksamaya yer vermeyecek şekilde" açıklar ve süreye uyulmamasının hukuki sonuçlarını açıkça tutanağa geçirerek ihtar eder. Aynı fıkraya göre kesin olduğu belirtilmeyen süreyi geçiren taraf yeniden süre isteyebilir; bu şekilde verilen ikinci süre kesindir ve bir daha süre verilmez.

Ön incelemeye davet için de bir kesin süre vardır. HMK m.139'a göre ön inceleme davetiyesinde, davetiyenin tebliğinden itibaren iki haftalık kesin süre içinde tarafların dilekçelerinde gösterip henüz sunmadıkları belgeleri sunmaları ya da başka yerden getirilecek belgeler için gereken açıklamayı yapmaları ihtar edilir. HMK m.140/5'e göre bu ihtara rağmen belgeleri sunmayan ya da açıklamayı yapmayan tarafın o delillere dayanmaktan vazgeçmiş sayılmasına karar verilir.

Tebliğin ne zaman yapılmış sayıldığı süre hesabının başlangıcıdır. Tebligat Kanunu m.7/a'ya göre baro levhasına yazılı avukatlara tebligatın elektronik yolla yapılması zorunludur ve elektronik tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Somut bir dosyada sürenin son gününü belirlemek hukuki bir değerlendirmedir; bu rehber yalnız madde metinlerini aktarır.

Tebliğ tarihini UETS ve UYAP'ta nasıl göreceğinizi ayrı bir rehberde anlattık: E-tebligat sorgulama ve tebliğ tarihi

CMK'da "tensip" kelimesi yoktur; kanun bu aşamaya "duruşma hazırlığı" der. CMK m.175'e göre iddianamenin kabulüyle kamu davası açılmış olur ve kovuşturma evresi başlar; mahkeme iddianamenin kabulünden sonra duruşma gününü belirler ve duruşmada hazır bulunması gereken kişileri çağırır. Ceza mahkemelerinde iddianamenin kabulüyle birlikte düzenlenen ara karar tutanağına da uygulamada tensip zaptı denir. Bu kullanım avukatlık bürolarının yayınlarına dayanır; yönetmeliğin 200. maddesi hukuk davaları için yazılmıştır.

Duruşma hazırlığına ilişkin diğer hükümler şunlardır:

• CMK m.174: Mahkeme, iddianamenin ve soruşturma evrakının verildiği tarihten itibaren on beş gün içinde, kanunda sayılan hâllerde iddianamenin Cumhuriyet başsavcılığına iadesine karar verir. Bu süre sonunda iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır.
• CMK m.176: İddianame çağrı kâğıdıyla birlikte sanığa tebliğ olunur. Çağrı kâğıdının tebliğiyle duruşma günü arasında en az bir hafta süre bulunması gerekir. Tutuklu sanığın çağrılması duruşma gününün tebliğiyle yapılır; müdafi de sanıkla birlikte davet olunur.
• CMK m.177: Sanık tanık ya da bilirkişinin davetini veya savunma delillerinin toplanmasını istiyorsa, dilekçesini duruşma gününden en az beş gün önce mahkeme başkanına ya da hâkime verir.
• CMK m.178: Mahkeme, sanığın ya da katılanın gösterdiği tanık veya uzman kişinin çağrılması istemini reddederse, sanık ya da katılan bu kişileri mahkemeye getirebilir.

Tensip zaptı dosyadaki evraklardan biridir ve UYAP'ta dosyanın evrak listesinde görünür. Hangi portalı kullanacağınız, taraf mı vekil mi olduğunuza bağlıdır.

1. 1Vatandaşsanız vatandas.uyap.gov.tr adresine e-Devlet ile girin. Bakanlığın sıkça sorulan sorular belgesine göre e-Devlet şifresiyle giren vatandaşlar dava dosyalarını ve evraklarını görebilir; evrak göndermek için ise e-imza gerekir.
2. 2Avukatsanız avukat.uyap.gov.tr adresine e-imza ya da mobil imza ile girin ve dosyayı açın.
3. 3Dosya ayrıntısında evrak bölümüne geçin. Türkiye Barolar Birliği'nin yeni arayüz kılavuzuna göre Avukat Portal'ın evrak sekmesinde "Evrakta Ara" alanına evrakın mahiyetini yazarak arama yapabilirsiniz; kılavuz örnek olarak "Duruşma Zaptı", "Harç" ve "Tebliğ Mazbatası" verir. Tensip zaptını bulmak için bu alana "tensip" yazmayı deneyebilirsiniz.
4. 4Aynı sekmede dosyanın tamamını, son 20 evrakı ya da tüm evrakları görüntüleme düğmeleri bulunur.
5. 5Evrak .udf uzantılıysa açmak için UYAP Editör Programı gerekir. Vatandaş Portal belgesine göre .udf belgeleri görüntülemek için programın bilgisayarınızda kurulu olması gerekir.

Evrak listede yoksa tutanak henüz düzenlenmemiş olabilir; dosyanın kendisi hiç görünmüyorsa bunun olası nedenlerini (vekil kaydı, durum süzgeci, gizlilik) dosya sorgulama rehberinde topladık.

Dosyayı portalda bulma adımları için: UYAP dosya sorgulama rehberi

Tensip zaptında verilen süreler çoğunlukla tebliğle başlar ve kesin olabilir. Bürolarda kullanılan bazı yöntemler şunlardır:

• Tutanağı okurken her süreyi ayrı not edin: ne yapılacak (belge sunma, avans yatırma, açıklama), süre kaç gün ya da hafta, kesin olarak verilmiş mi ve hangi sonuç ihtar edilmiş.
• Başlangıç tarihini tahminle değil, tebliğ kaydından alın. Elektronik tebligatta tebliğin ulaşma tarihi ile tebliğ edilmiş sayılma tarihi farklıdır (Tebligat Kanunu m.7/a).
• Son günü HMK m.92 ve m.93'e göre hesaplayıp yazın; tatil günlerini ve adli tatili ayrıca kontrol edin.
• Son günü tek bir yerde tutun: büro takvimi, ortak bir tablo ya da süre takip aracı. Aynı sürenin farklı yerlerde farklı tarihlerle yazılması hata kaynağıdır.
• Son günden birkaç gün önce bir hatırlatma koyun ve işi bitirince süreyi kapatın; açık kalan süreler gözden kaçar.
• Son kontrolü UYAP'taki evrak ve tebliğ kaydı üzerinden yapın.

euyap, avukatın kendi bilgisayarında çalışan salt-okur bir masaüstü UYAP programıdır; UYAP'a hiçbir şey göndermez ve şifre ya da PIN istemez. Süreli işler modülünde son günü siz girersiniz: bir dosyanın ekranına başlığı (ör. "delil avansı") ve son günü yazarsınız, süre o dosyaya bağlı kalır. Son gününe 7 gün ya da daha az kalan açık süreler "yaklaşan", günü geçenler "geciken" olarak ayrılır ve takvim aboneliğinize düşer. euyap yasal süreyi hesaplamaz, tebliğ tarihinden son günü çıkarmaz ve tensip zaptını sizin yerinize okumaz; süreli bir işte son kontrolü UYAP'ta yapın.

Sürelerin takvimde ve listede nasıl göründüğünü görmek isterseniz: euyap Süreli işler modülü

Bu rehber bilgi amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir. Somut bir dosyadaki sürenin niteliği ve son günü için ilgili tutanağı ve mevzuatı kendiniz değerlendirin ya da bir avukata danışın.